Crna Gora je mala evropska država sa površinom kopna od 13.812 km².

Prostire se između 41º 51΄ i 43º 30΄ sjeverne geografske širine. Najjužnija tačka nalazi se na ušću Bojane u Jadransko more, a najsjevernija na obroncima planine Kovača. Njihova međusobna udaljenost iznosi 197 km vazdušne linije.

Crna Gora se nalazi na jugozapadu regionalne cjeline jugoistočne Evrope, ujedno je jadransko-sredozemna i dinarska zemlja. Najveći dio teritorije zahvataju dinarske planine. Prirodno uslovljeni saobraćajni pravci, koji idu preko podgoričko-skadarske kotline, dolinom Morače i Zete, predstavljaju najvažnija ulazna vrata iz srednjeg dijela Sredozemnog mora u Dinaride i dalje u Panonsku niziju, što dinarskom položaju Crne Gore daje poseban značaj.

Crna Gora sa ukupnom dužinom obale od 316 km izlazi na Jadransko more koje predstavlja dio Sredozemnog mora, što otvara velike mogućnosti Crnoj Gori i uveliko poboljšava njen fizičko-geografski položaj.

Ukupna dužina kopnenih granica Crne Gore iznosi 614 km, a preko njih graniči se sa: Hrvatskom, Bosnom i Hercegovinom, Srbijom, Kosovom i Albanijom.

Crna Gora pripada umjerenoj klimatskoj zoni i jednim dijelom suptropskoj klimatskoj zoni.  Zna se da su to klimatske zone najpogodnije za život i rad ljudi. Planinski karakter Crne Gore bio je smetnja za izradu saobraćajnica. Ipak, izgradnjom Jadranske magistrale do granice sa Srbijom i izgradnjom pruge Bar – Beograd, Crna Gora se povezala sa okruženjem i dalje prema srednjoj Evropi.

 

Reljef i oblasti

Reljef Crne Gore je veoma složen. Karakteriše ga mali udio nizijskih površina, velika zastupljenost planinskih i visokoplaninskih zaravni i površi, kao i nagle visinske promjene na malim rastojanjima. Od ukupne površine Crne Gore samo je 10% zemljišta ispod 200 m visine. Između 200 i 1.000 m je 35%, a visine iznad 1.000 m zahvataju 55% površine Crne Gore.

Crna Gora se nalazi unutar mediteranske intenzivne seizmičke aktivnosti. Jedan od najjačih zemljotresa u 20 vijeku, ne samo u Crnoj Gori, već i na širem prostoru jugoistočne Evrope, dogodio se 15. aprila 1979. godine. Najveći intenzitet zemljotresa bio je na primorju, gdje je iznosio 9° MCS (Merkalijeve) skale. Potres se osjetio i u zaleđu Skadarskog jezera, a posljedice su bile katastrofalne. Osim velike materijalne štete, bilo je, nažalost, i ljudskih žrtava. Poginula je 101 osoba, a povrijeđenih je bilo više od 1.200.

Crnogorsko primorje zahvata primorski pojas dužine oko 100 km, od Sutorine do ušća Bojane, a uključuje i sva ostrva, hridi i grebene. Ova oblast je dobro izdvojeni dio koji ograničavaju planine Orjen, Lovćen, Sutorman i Rumija. Njihove primorske padine su strme, krševite i gole. Obala je, sa izuzetkom Bokokotorskog zaliva, manje razuđena u odnosu na ostale djelove Jadranskog primorja. Sastav stijena je odredio izgled obale, u mekšim naslagama stvoreni su zalivi i uvale, a u tvrdim krečnjačkim stijenama brojni klifovi, potkapine i pećine. Najveći zalivi su Bokokotorski, zaliv Trašte i uvala Valdanos, a najveća poluostrva najveća poluostrva Luštica i Volujica.

Bokokotorski zaliv je jedan od najljepših darova prirodnog graditeljstva u Evropi. Boka Kotorska se sastoji od četiri zaliva: Hercegnovskog (Toplanskog), Tivatskog, Risanskog i Kotorskog. Između Hercegnovskog i Tivatskog je Kumborski tjesnac, a između Tivatskog i Risanskog je tjesnac Verige, najuži dio zaliva, širok svega 340 m. Ulaz u zaliv nalazi se između poluostrva Luštica i rta Oštra. Površina vode je 88 km², a dužina obalne linije 106 km. Veličanstven okvir zalivu daju strme padine Orjena i Lovćena. Obalni djelovi ravničarskog izgleda: Sutorina (kod Herceg Novog ) i Grbaljsko polje (između Tivta i Budve) formirani su u fišnim naslagama. Na ulazu u Boku Kotorsku je ostrvo Mamula; u Tivatskom zalivu su ostrvca Sveti Marko i Otok (Ostrvo cvijeća), a u blizini Perasta su ostrvca posebne ljepote, Sveti Đorđe i Gospa od Škrpjela.

Poseban kuriozitet Perasta, a i cijele Boke Kotorske, su ova dva ostrvca na kojima se nalaze crkve. Interesantan je nastanak ostrvca Gospa od Škrpjela. Postoji legenda da su ribari na hridi našli ikonu Bogorodice sa Hristom. Da bi mogli na istom mjestu da izgrade crkvu, ribari su nasipali kamenje oko hridi (škrpjel) i tako vještački stvorili ostrvce.

Prostor od Budve do Bara sastavljen je od brojnih rtova, većih i manjih uvala i zatona. U uvalama su poznate šljunkovite i pjeskovite plaže. Najveću pogodnost za život i razvoj turističkih naselja pružaju aluvijalne ravni: Budvansko polje, Bečići, Petrovac, Buljarica, Čanj i Sutomore. Barsko polje, čija je površina 9,7 km², predstavlja ravan koju su formirale manje rijeke ovog kraja. Na krajnjem jugoistočnom dijelu Crnogorskog primorja, prostire se Ulcinjsko polje površine 72 km². Ono je pretežno obradivo i naseljeno, a pored obale je Velika plaža duga 12 km.

 

Zaravan dubokog krša prostire se od Rijeke Crnojevića do granice sa Hercegovinom, dužine oko 90, a širine oko 40 km. Nadmorska visina se obično kreće između 650 i 800 m. Ova oblast je sa južne i sjeverne strane ograničena planinama srednje visine, prema Skadarskom jezeru se postepeno spušta, a prema Hercegovini nastavlja skoro istom visinom kao Hercegovački krš. Južni vijenac planina koji zaravan odvaja od Crnogorskog primorja, čine planine: Orjen, Lovćen, Sutorman i Rumija. Od središne udoline odvojena je planinama: Somina, Njegoš, Zla gora, Pusti lisac, Budoš i Garač. U zaravnima dubokog krša razlikuju se dvije manje oblasti: prva je suroviji Katunski krš, a druga je pitomija i čine je četiri još manje oblasti: Bijele i Oputne Rudine, Banjani, Grahovski kraj i Krivošije.

Katunski krš ima izgled zatalasanog kamenog mora iz koga se uzdiže veliki broj kamenih humova, a između njih su zbijena plića ili dublja ulegnuća – vrtače. Prave oaze u ovom jednoličnom prostoru predstavlja nekoliko manjih krških ili kraških polja. Cetinjsko i Njeguško kraško polje formirana su u podnožju planine Lovćen. Na površini oba polja nalazi se dosta debeo sloj taložnog materijala koji je nanijela nekadašnja Cetinjska rijeka i otoke lednika sa Lovćena.

Bijele Rudine, Oputne Rudine i Banjani su manje oblasti dubokog krša na zapadu i sjeverozapadno od Nikšićkog polja, koje imaju nešto blaže oblike reljefa od onih u Katunskom kršu. Za razliku od Katunskog krša ovdje su uslovi za poljoprivredu povoljniji. Zapadno od Katunskog krša i južnije od Rudina prostiru se dvije manje oblasti dubokog krša – Grahovski kraj i Krivošije. Grahovski kraj čini Grahovsko polje, zaravan Grahovac i viši tereni oko njih. Kroz Grahovsko polje teče jedini stalni vodotok u dubokom kršu – Grahovska rijeka. Grahovski kraj je najpitomiji dio zaravni dubokog krša, pa je i najgušće naseljen, a Grahovo je jedino gradsko naselje zaravni izvan Katunskog krša.

Krivošije su predio u kome su kraški oblici reljefa izraženi isto kao u Katunskom kršu, ali prima veliku količinu padavina, najveću u Evropi što pojazuju podaci – Crkvice sa 4.742 mm/m².

 

Kao i planine s obje strane, tako se i udolina središnje Crne Gore pruža pravcem sjeverozapad-jugoistok. Prema sjeverozapadu se izdiže u tri nivoa. Prvi i najprostraniji nivo je basen Skadarskog jezera, Zetska i Bjelopavlićka ravnica, čija se nadmorska visina kreće od 6 do 66 m. Sljedeći nivo je Nikšićko polje čija je nadmorska visina od 600 do 660 m. Od Bjelopavlićke ravnice je odvojeno prijevojem Planinica. Od Nikšićkog polja postepeno se uzdiže udolina Golija i Duga čija se nadmorska visina kreće između 800 i 1.000 m. Ravni dio središnje udoline ima oko 400 km² površine na kojoj živi oko 250.000 stanovnika.

Zetska ravnica je najveći ravničarski prostor Crne Gore. Ona je sastavni dio još prostranije podgoričko-skadarske kotline. U Zetskoj ravnici se nalazi 30.000 ha plodne zemlje, a sjeverni dio se nalazi na oko 40 m nadmorske visine. Blago je nagnuta prema jugozapadu i jugu, pa je rijeka Morača na toj strani izdubila svoje korito. Južni dio Zetske ravnice naziva se Donja Zeta. Od nje se, prema Skadarskom jezeru, nastavljaju Zetski lugovi, plavno i barsko zemljište. Donja Zeta je najplodniji dio Zetske ravnice, jer su ovdje nataložene najsitnije čestice od kojih je nastao debeo sloj obradive zemlje, pogodne za povrtlarstvo, vinogradarstvo i voćarstvo.

U središnjem dijelu Zetske ravnice, između rijeka Cijevne, Ribnice i Morače nalazi se prostrano Ćemovsko polje čije su stotine hektara pretvorene u vinograde.

Bjelopavlićka ravnica je izdužena ravan dužine 28, a širine do 8 km. Uravnjeni dio, zajedno sa humovima unutar ravnice, čini 72 km² i predstavlja drugu po veličini ravnicu u Crnoj Gori. Cijelom dužinom ove ravnice meandrira rijeka Zeta, koja se ovdje često naziva Donja Zeta, jer Gornja Zeta teče nikšićkim poljem, ponire i ponovo se pojavljuje na Glavi Zete. Bjelopavlićka ravnica je oduvijek privlačila ljude da se nasele. Naselja su, uglavnom, osnovana po obodu ili blažim humovima u središtu.

Na uranjenom ili blago nagnutom zemljištu postoje veoma dobri klimatski i pedološki uslovi za zemljoradnju, voćarstvo i vinogradarstvo. Kad bi se u ovoj ravnici izgradio dobar melioracioni sistem, ona bi predstavljala jedan od najvećih evropskih centara zdrave hrane.

Nikšićko polje nalazi se na nadmorskoj visini između 550 i 650 m, a površina mu iznosi oko 65 km². Nikšićko polje je znatno izmijenjeno intenzivnim hemijskim procesom u vrijeme kada su bili povoljni klimatski uslovi. Krečnjačka podloga današnjeg Nikšićkog polja pokrivena je ledničkim i rječnim materijalom debljine do 15 m. Međutim, Nikšićko polje nije jednolična ravnica. Skoro u samom njegovom središtu zaostali su humovi Trebjesa i Studeničke glavice, a na periferiji je veći broj manjh humova. U Nikšićkom polju nalaze se i dva vještačka jezera Krupac i Slano, koja su napravljena za potrebe elektroprivrede. Pored elektroprivrednog značaja vještačka jezera imaju i turistički, a izazvala su i mikroklimatske promjene u Nikšićkom polju.

 

Oblast visokih planina i površi ima dominantan izgled u reljefu Crne Gore. Čine je više planinskih lanaca, dinarskog pravca pružanja, između kojih su planinske površi i duboki kanjoni. Planine u ovoj reljefnoj oblasti pružaju se u tri paralelna lanca, koji su razdvojeni dubokim rječnim dolinama. Prvi lanac čine planine koje se uzdižu sjeverno od udoline središnje Crne Gore: Golija, Vojnik, Maganik, Prekornica i Žijovo, kao i površi između njih od kojih se ističu Lukavice i Krnovo. Drugi lanac planina čine: Volujak, Maglić, Pivska planina, Durmitor, Sinjajevina, Bjelasica, Komovi, Visitor i Prokletije. Između ova dva planinska lanca duboko su usječene doline Pive, Komarnice i Morače. Treći lanac čine: Ljubišnja, Lisac, Crni vrh, dolinom Tare odvojen od drugog lanca.

Durmitor je prostrana planinska oblast između dubokih kanjona Tare, Pive, Komarnice i planine Sinjajevine. Sa Jezerske i Pivske površi, prosječne visine 1.450 m, uzdiže se više od trideset vrhova  iznad dvije hiljade metara (Bobotov kuk 2.523 m). Sinjajevina (Bablji zub 2.277 m) je prostrana i visoka planina i predstavlja najvišu krečnjačku površ u Crnoj Gori. Bjelasica (Crna glava 2.139 m) predstavlja nastavak Sinjajevine prema jugoistoku. Komovi (Kučki kom 2.487 m, Ljevorječki kom 2.453 m, Vasojevićki kom 2.460 m) su dobro izdvojeni planinski prostor i izvorište mnogo rijeka i rječica. Visitor je planina koja se izdiže iznad Plavskog jezera. Prokletije (Maja jezerce 2.694 m, Zla Kolata 2.534 m) predstavljaju više planinskih lanaca u graničnom pojasu između Crne Gore i Albanije, od kojih je glavni dug 70 km. Vrhovi planinskih lanaca su oštri, zupčasti i kameniti. Padine su vrlo strme i na njima je veliki broj klisura. Ovom prostoru posebnu specifičnost daju rječne doline, pretežno kanjonskog oblika.

Kanjonski dio Tare dug je 80 km, prostire se od ušća Bistrice do Šćepan polja. Dubina kanjona dostiže do 1.300 m, pa je najdublji kanjon u Evropi, a drugi u svijetu poslije Kolorada u SAD-u. Kanjon Morače – Platije, dug je 38 km, a prosječna dubina je 1.000 m. Kanjon Pive i Komarnice ukupno je dug 60 km, a visina dolinskih strana je oko 1.000 m.

Za razliku od površinskih, veoma su brojni podzemni kraški oblici, jame i pećine. Među njima su jama na Vjeternim brdima duboka 770 m i najveća crnogorska pećina od 16 km u Đalovića klisuri kod Bijelog Polja – Đalovića pećina.

 

Oblast sjeveroistočne Crne Gore karakterišu brdski predjeli rasčlanjeni riječnim dolinama. Ovaj prostor je prosječne visine 800 m i ograničen je visokim planinama.

Za razliku od ostalih djelova Crne Gore koji su izgrađeni od krečnjačkih stijena ili nanosa mlađeg porijekla, stijene ove oblasti su starije i vododržive, brže se raspadaju i formiraju deblji sloj zemljišta. Zbog toga se ova oblast odlikuje bogatstvom šuma, livada i pašnjaka.

Dolina Ćehotine je kompozitnog tj. složenog karaktera i naizmjenično sastoji od kotlina i klisura. Najveće proširenje je Pljevaljska kotlina površine 54 km² sa velikim naslagama uglja lignita. Oko Plavskog jezera je prostrana Plavsko-gusinjska kotlina, a veće kotline u dolini Lima su Andrijevička, Beranska i Bjelopoljska. Lim i njegove pritoke u tvrđim stijenama su formirale klisuraste doline, od kojih su najveće: Sućevska, Tifranska i Đalovića klisura. Istočno od doline Lima prostire se oblast Bihora i Korita. Dolina Ibra na prostoru Crne Gore ima karakter široke izvorišne čelenke, ograđene visokim planinama sa puno šume i pašnjaka.

 

Crna Gora moja postojbina – Uprava za dijasporu

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%